Amerika’da ev almak çok zor değil, ancak özellikle Türkler “mortgage” sistemiyle ev alıyorlar. Mesela ayda $1,200 veriyorlar, 30 yıl boyunca! Ama aslında o $1,200’un sadece diyelim $150’i ana paranın borç ödemesine gidiyor. Geri kalanın diyelim ki $750’i o evin 30 yıl boyunca parasının ödenecek olmasından doğan faize gidiyor! Geri kalan $300 da vergiler. Yani aslında çok büyük bir kayıp var ortada. Bunun çözümü benim fikrime göre şöyle bir sistem, ben bu sistemi 6 yıl sonra ancak uyandığım için uygulamakta çok geç kaldım, ama umarım birileri uygulayarak örnek teşkil eder. Sistem şu:
Burada yerleşik olan bir Türk önce evin peşin parasının mesela $10,000’lik bir kısmını ödeyecek şekilde peşin para yatırıyor. Peşin yatan miktar ne kadar çok olursa o kadar iyi. Daha sonra bu evde yaşayacak 4 tane öğrenci buluyor. Bu öğrenciler evin $1,200 kirasını ödüyorlar. Bu 4 öğrenciden birisi “lider” oluyor ve $400 yerine $340 ödüyor, diğerleri $420. Bunun karşılığında lider olan öğrenci faturalar, yeni ev arkadaşı bulmak, tamirler gibi şeylerden sorumlu oluyor. Böylece evi satın alan kişi yılda çıkabilecek $1000-$2000’lik tamir masrafları ve her an dolu tutamamaktan doğabilecek kayıpları karşılıyor sadece. Onun dışında cebinden para çıkmıyor. Böylece ayda diyelim ki sadece $150 vererek yine aynı zaman diliminde aynı evin sahibi oluyor.
Paranın zaman değeri olduğu için Amerika’da ilk yıllardaki tutumlu bir yaşam biçimi ileride etkilerini çok daha katlanarak gösteriyor. Mesela diyelim ki bir ögrenci burada $5,000 kredi kartı borcuna battı. Tüm master ya da doktorası o borcun yükü altında geçiyor, ayda en az $50 faizden dolayı yeni borç ekleniyor ki bu yılda $600, 4 yıllık doktora sonucu en az $7500 eder (çünkü ana para arttıkça faizden dolayı eklenen miktar da artıyor)! O yüzden en baştan para biriktirerek ilerlemek en güzeli.
En çok paranın gittiği yerler sırasıyla ev kirası, araba masrafları, dışarıda yemek, ve lüzumsuz masraflar olduğundan tasarrufa bu sırayla başlamak gerekiyor. Gerekirse bir odalı evde iki kişi ya da iki odalı evde 3 kişi kalarak kiradan tasarruf edilebilir. Mesela 3 odalı evde 5 kişi kalan bir arkadaş grubu düşünün: $1,200 kira kişi başına $400’dan $240’a düşüyor. Araba olayına en baştan hiç girmeyerek o konu öyle halledilebilir. Yemek konusunu zaten ayrıntılı anlatıyorum yemek bölümünde. Değişik lüks lokantalar denemek çok büyük bir para tuzağı, aman dikkat! İçki zaten yemek faturasını şişiren bir numaralı madde. Ne kadar çok evde yenirse o kadar çok tasarruf etmek mümkün olacaktır. Lüzumsuz masraflar arasında önemli bir kalem hobi kitapları ve videolar ki bunlar aslında kütüphanelerden ücretsiz ödünç alınabiliyor zaten. Evle ilgili şeylere (dolaplar, yataklar yorganlar, mutfak gereçleri, vb) de çok para gittiği için ancak ve ancak ihtiyaç çıktıkça almak gerekiyor.
Bu tür sosyal dayanışma sistemlerin en önemli dayanak noktası karşılıklı güven. Bunun ayakta durabilmesi için ise buradaki Türkler arasında temel başka bazı sorunların çözülmesi gerekiyor.